Περιγραφή της Καινοτομίας

Η καινοτομία της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (ΕΑΔ) αφορά στην υλοποίηση ηλεκτρονικής πλατφόρμας υποβολής αναφορών, χρησιμοποιώντας ελεύθερο και ανοικτό λογισμικό, με σκοπό τη συμμόρφωση της ΕΑΔ με την υποχρέωση καθιέρωσης εξωτερικού και εσωτερικού διαύλου αναφοράς, σύμφωνα με το ν. 4990/2022 (whistleblowing platform). Χρησιμοποιήθηκε ελεύθερο λογισμικό ανοικτού κώδικα, το οποίο επιτρέπει την επαναχρησιμοποίηση της εφαρμογής χωρίς περιορισμούς, με σκοπό τη δημιουργία ανοικτής γραμμής επικοινωνίας για την ανώνυμη υποβολή αναφορών, η οποία επιτρέπει την επικοινωνία μεταξύ του χειριστή της υπόθεσης και του αναφέροντος (whistleblower) χωρίς να αποκαλύπτεται η ταυτότητα του τελευταίου (ανώνυμη επικοινωνία). Η ηλεκτρονική πλατφόρμα επιτρέπει στους φορείς να διασφαλίζουν την προστασία της εμπιστευτικότητας της ταυτότητας του αναφέροντος και κάθε τρίτου που κατονομάζεται στην αναφορά, εμποδίζοντας την πρόσβαση μη εξουσιοδοτημένων προσώπων σε αυτή. Η ηλεκτρονική πλατφόρμα υλοποιήθηκε από στελέχη της ΕΑΔ ως μέλη Ομάδας Διοίκησης Έργου (ΟΔΕ) σε συνεργασία με Ανάδοχο εταιρία για την εγκατάσταση, παραμετροποίηση και διαμόρφωση εφαρμογής ελεύθερου και ανοικτού λογισμικού που χρησιμοποιήθηκε στο συγκεκριμένο έργο. Η προστιθέμενη αξία της πρότασης είναι ο ανοικτός χαρακτήρας και η δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης της λύσης, καθώς και ο περιορισμός του συνολικού κόστους κυριότητας του λογισμικού για όλο τον κύκλο ζωής της δημόσιας υπηρεσίας. Η ηλεκτρονική πλατφόρμα αφορά όσους απασχολούνται στον δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα.

Τρόπος λειτουργίας καινοτομίας

Με την υποβολή της αναφοράς δημιουργείται αυτόματα μια ασφαλή θυρίδα με ελεγχόμενη πρόσβαση μέσω κωδικού, η οποία χρησιμοποιείται για την υποστήριξη αμφίδρομης επικοινωνίας με τον χειριστή της υπόθεσης, στην περίπτωση που ο αναφέρων επιλέξει να παραμείνει ανώνυμος. Με την ολοκλήρωση της αναφοράς, δίνεται η δυνατότητα στον αναφέροντα να παρακολουθεί ανώνυμα την πορεία της, μέσω ενός μοναδικού 16ψήφιου κωδικού. Η αλληλεπίδραση με τον αναφέροντα μπορεί να είναι 100% ανώνυμη. Ουσιαστικά, διεξάγεται ένας ανώνυμος διάλογος μεταξύ του Υπεύθυνου Παραλαβής και Παρακολούθησης των Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.) και του αναφέροντος με σκοπό τη συλλογή περαιτέρω πληροφοριών σχετικά με το αναφερόμενο περιστατικό. Ο αναφέρων δύναται να εισέρχεται περιοδικά στη θυρίδα για να ελέγχει και να απαντά σε μηνύματα του Υ.Π.Π.Α..

Η εφαρμογή ελεύθερου και ανοικτού λογισμικού Globaleaks επιτρέπει την εγκατάσταση και παραμετροποίηση της ηλεκτρονικής πλατφόρμας υποβολής αναφορών, σύμφωνα με τις ιδιαίτερες επιχειρησιακές ανάγκες κάθε φορέα. Η πλατφόρμα είναι προσβάσιμη μέσω του διαδικτύου από οποιονδήποτε γνωρίζει το HTTPS URL. Επιτρέπει την πρόσβαση τόσο από οποιονδήποτε μοντέρνο browser υπολογιστή όσο και από browser κινητής συσκευής (responsive), δεν απαιτείται η εγκατάσταση κάποιας εφαρμογής (η οποία θα απαιτούσε προσωπικά δεδομένα του χρήστη) και δεν αποθηκεύονται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα του αναφέροντος (ip address, cookies). Ο αναφέρων μπορεί να υποβάλει την αναφορά του μέσω ενός απλού και παραμετροποιήσιμου ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου ανώνυμα ή επώνυμα. Εκτός από την φόρμα μπορεί να επισυνάψει και αρχεία παντός τύπου (αρχεία κείμενου, πολυμέσα) ή και να ηχογραφήσει ένα ηχητικό μήνυμα. Μόλις ο αναφέρων ολοκληρώσει την υποβολή της αναφοράς του, λαμβάνει μια άμεση επιβεβαίωση. Όλες οι πληροφορίες σχετικά με ένα αναφερόμενο περιστατικό αποθηκεύονται ηλεκτρονικά και με ασφάλεια στο σύστημα διαχείρισης υποθέσεων.

Λόγοι ανάπτυξης της Καινοτομίας

Ο νόμος 4990/2022 για την προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου, αποτελεί ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2019 (L 305) σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης. Τα πρόσωπα που εργάζονται σε έναν δημόσιο φορέα ή που έρχονται σε επαφή με έναν τέτοιο φορέα στο πλαίσιο των εργασιακών δραστηριοτήτων τους είναι συχνά αυτά που διαπιστώνουν ενδεχόμενη ή τετελεσμένη βλάβη για το δημόσιο συμφέρον, η οποία ανακύπτει στο πλαίσιο άσκησης των επαγγελματικών τους καθηκόντων. Προβαίνοντας σε αναφορές παραβιάσεων του ενωσιακού δικαίου που είναι επιβλαβείς για το δημόσιο συμφέρον, οι αναφέροντες συμβάλλουν καθοριστικά στην αποκάλυψη και την πρόληψη τέτοιων παραβιάσεων, καθώς και στη διασφάλιση της κοινωνικής ευημερίας, στην αποτελεσματική και ενιαία εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου, στην τήρηση της αρχής της νομιμότητας, ιδίως από τους δημόσιους φορείς, αλλά και στην προάσπιση του ελεύθερου και ανόθευτου ανταγωνισμού. Η ηλεκτρονική πλατφόρμα επιτρέπει στους φορείς να διασφαλίζουν την προστασία της εμπιστευτικότητας της ταυτότητας του αναφέροντος και κάθε τρίτου που κατονομάζεται στην αναφορά, εμποδίζοντας την πρόσβαση μη εξουσιοδοτημένων προσώπων σε αυτή. Επιπλέον, μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας επιτυγχάνεται η δυνατότητα ανώνυμης επικοινωνίας του αναφέροντα με τον χειριστή της υπόθεσης.

Στόχοι της Καινοτομίας

Μια ηλεκτρονική πλατφόρμα (whistleblowing platform) αποτελεί ένα διαδικτυακό σύστημα παραλαβής και διαχείρισης αναφορών, μέσω του οποίου διασφαλίζεται η ανωνυμία του καταγγέλλοντος, καθώς και η μη ιχνηλασιμότητα της ταυτότητάς του με τεχνικά μέσα. Η πλατφόρμα σχεδιάζεται προκειμένου να δώσει τη δυνατότητα σε κάθε εργαζόμενο ενός φορέα να προβεί ανώνυμα και με ασφάλεια σε αναφορά παράνομων συμπεριφορών και πρακτικών. Με την ολοκλήρωση της αναφοράς, δίνεται η δυνατότητα στον αναφέροντα να παρακολουθεί ανώνυμα την πορεία της αναφοράς, μέσω ενός μοναδικού 16ψήφιου κωδικού. Κύριος στόχος είναι η ενίσχυση του επιπέδου προστασίας του αναφέροντα, ενώ επιδιώκεται, η περαιτέρω θεσμική θωράκιση της διαφάνειας και της ακεραιότητας.

Αποτελέσματα της καινοτομίας

Η ηλεκτρονική πλατφόρμα λειτουργεί στο διαδικτυακό τόπο του δημόσιου φορέα, διασφαλίζει την προστασία της εμπιστευτικότητας της ταυτότητας του αναφέροντος και κάθε τρίτου που κατονομάζεται στην αναφορά, διασφαλίζει την ακεραιότητα, εμπιστευτικότητα και διαθεσιμότητα των αναφορών, εμποδίζει τη μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση σε αυτή μέσω μηχανισμού αυθεντικοποίησης και επιτρέπει τη διατήρηση διαδικτυακής επικοινωνίας μεταξύ του αναφέροντα και του Υπεύθυνου Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.) που έχει οριστεί από το φορέα. Η πλατφόρμα μπορεί να εγκατασταθεί και στη συνέχεια να παραμετροποιηθεί σύμφωνα με τις ανάγκες και το λογότυπο του φορέα, είτε σε εικονικούς εξυπηρετητές Linux, είτε στο Κυβερνητικό Νέφος G-Cloud. Το διαδραστικό περιβάλλον διεπαφής χρήστη (user interface) και το διαχειριστικό περιβάλλον (case management system) είναι διαθέσιμα και στα ελληνικά. Η πλατφόρμα είναι προσβάσιμη μέσω του διαδικτύου από οποιονδήποτε γνωρίζει το HTTPS URL. Επιτρέπει την πρόσβαση τόσο από οποιονδήποτε μοντέρνο browser υπολογιστή όσο και από browser κινητής συσκευής (responsive), δεν απαιτείται η εγκατάσταση κάποιας εφαρμογής (η οποία θα απαιτούσε προσωπικά δεδομένα του χρήστη) και δεν αποθηκεύονται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα του αναφέροντος (ip address, cookies).

Στάδιο πειραματικής εφαρμογής

Το Τμήμα Παρακολούθησης και Υλοποίησης Έργων της Διεύθυνσης Στρατηγικού Σχεδιασμού και Συμπεριφορικών Αναλύσεων σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης της ΕΑΔ, έχοντας προηγουμένως διερευνήσει υφιστάμενα συστήματα whistleblowing που λειτουργούν σε οργανισμούς στην Ελλάδα αλλά και σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προχώρησαν σε μια δοκιμαστική τεχνική υλοποίηση του εσωτερικού διαύλου της ΕΑΔ με ίδια μέσα, ώστε να αποκτήσουν την αναγκαία τεχνογνωσία στη λειτουργία μιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας υποβολής αναφορών. Επίσης, στόχος της πειραματικής εφαρμογής της καινοτομίας ήταν να διαπιστωθεί η δυνατότητα συμμόρφωσης της ηλεκτρονικής πλατφόρμας με τις λειτουργικές και τεχνικές απαιτήσεις που απορρέουν από το νόμο 4990/2022. Η ηλεκτρονική πλατφόρμα, η οποία αναπτύχθηκε αποκλειστικά για δοκιμαστική χρήση, βασίστηκε στην εφαρμογή ελεύθερου και ανοικτού λογισμικού Globaleaks (https://www.globaleaks.org).

Στάδιο σχεδιασμού

Με απόφαση της Αναπληρώτριας Διοικητή της ΕΑΔ συγκροτήθηκε Ομάδα Διοίκησης Έργου (ΟΔΕ) για την υλοποίηση του έργου “Εξωτερικός και Εσωτερικός Δίαυλος Αναφοράς” της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (ΑΔΑ: Ψ68Θ46ΜΙ0Φ-6ΝΒ). Έργο της Ομάδας ήταν η σχεδίαση, σε επιχειρησιακό, οργανωτικό και τεχνικό επίπεδο, ο συντονισμός και η παρακολούθηση όλων των δράσεων που απαιτούνταν για την υλοποίηση και λειτουργία του εξωτερικού και του εσωτερικού διαύλου αναφοράς της ΕΑΔ στο πλαίσιο της διασφάλισης ενός ολοκληρωμένου πλαισίου προστασίας των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου. Η ΟΔΕ απαρτιζόνταν από δεκαεπτά μέλη και περιλάμβανε: Team Leader, Project Manager, Funding Expert, ICT Expert, IT Analyst, Legal Expert, Business Analyst, Security Officer, Data Protection Officer και οκτώ (8) User Representatives. Τα μέλη της ΟΔΕ εργάστηκαν σε υποομάδες, με τακτικές συναντήσεις σε επίπεδο ολομέλειας, για την υλοποίηση όλων των επιμέρους εργασιών και την ολοκλήρωση του έργου εντός του χρονοδιαγράμματος.

Στάδιο εφαρμογής

Η εφαρμογή λογισμικού Globaleaks εγκαταστάθηκε σε εικονικό εξυπηρετητή στις υποδομές της ΕΑΔ και στη συνέχεια παραμετροποιήθηκε κατάλληλα ώστε το περιβάλλον διεπαφής του χρήστη να είναι εύχρηστο, φιλικό και προσβάσιμο στον τελικό χρήστη. Επιπλέον, διαμορφώθηκε ειδικό ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο, το οποίο είχε σκοπό να καθοδηγεί τον αναφέροντα παρέχοντας πλήρη ενημέρωση, ιδίως ως προς τα ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, καθώς και σαφείς και αναλυτικές οδηγίες για τη χρήση της, ενώ να τον υποστηρίζει στη διαδικασία υποβολής των πληροφοριών που στοιχειοθετούν την αναφορά. Ο αναφέρων μπορεί να υποβάλει την αναφορά του μέσω ενός πολύ απλού και πλήρως παραμετροποιήσιμου ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου ανώνυμα ή επώνυμα. Εκτός από την φόρμα μπορεί να επισυνάψει και αρχεία παντός τύπου (αρχεία κείμενου, πολυμέσα) ή και να ηχογραφήσει ένα ηχητικό μήνυμα.

Στάδιο διάδοσης

Η καινοτομία διαδίδεται στο εσωτερικό του φορέα με τη χρήση εσωτερικού δικτύου επικοινωνίας, με παρουσιάσεις καθώς και με τη διενέργεια σεμιναρίων και στο εξωτερικό του φορέα μέσω της ιστοσελίδας του, με συμμετοχές σε συνέδρια, εκδηλώσεις, ημερίδες κ.λπ., με παρουσιάσεις σε ομάδες εργασίας, με σεμινάρια και με την έκδοση σχετικής εγκυκλίου.

Συνεργασίες

Το έργο υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0 με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης-NextGenerationEU. Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας υπέγραψε σύμβαση με την Ανάδοχο εταιρία, η οποία ανέλαβε την εγκατάσταση, παραμετροποίηση και διαμόρφωση της ηλεκτρονικής πλατφόρμας.

Χρηματοδότηση και κόστος

Στις 17-01-23 με απόφαση της Αναπληρώτριας Διοικητή της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας συγκροτήθηκε Ομάδα Διοίκησης Έργου (ΟΔΕ) για την υλοποίηση του έργου “Εξωτερικός και Η ΟΔΕ απαρτιζόνταν από δεκαεπτά (17) μέλη, εκ των οποίων πέντε (5) Επιθεωρητές-Ελεγκτές και δώδεκα διοικητικούς υπαλλήλους) που κάλυπταν τις απαιτήσεις του έργου. Ειδικότερα, η ΟΔΕ περιλάμβανε: Team Leader, Project Manager, Funding Expert, ICT Expert, IT Analyst, Legal Expert, Business Analyst, Security Officer, Data Protection Officer και οκτώ (8) User Representatives.

Για τη λειτουργία της ηλεκτρονικής πλατφόρμας έχουν οριστεί τέσσερις (4) διαχειριστές, εκ των οποίων ένας (1) Επιθεωρητής-Ελεγκτής και τρεις (3) διοικητικοί υπάλληλοι όλοι με ειδικότητα πληροφορικής. Για τον εσωτερικό δίαυλο της ΕΑΔ έχει οριστεί Υπεύθυνος Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.) στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 8 του ν. 4990/2022. Την άσκηση της αρμοδιότητας παραλαβής, διαχείρισης και παρακολούθησης αναφορών που υποβάλλονται απευθείας στην ΕΑΔ ως εξωτερικός δίαυλος αναφορών, έχουν οριστεί πέντε (5) Επιθεωρητές-Ελεγκτές του Τομέα Διαχείρισης Καταγγελιών και Παρακολούθησης Έργου των Τομέων της Μονάδας Επιθεωρήσεων και Ελέγχων της ΕΑΔ, ως υπεύθυνοι για την άσκηση των αρμοδιοτήτων των άρθρων 11 και 12 του ν.4990/2022.

Προκλήσεις και τρόποι αντιμετώπισης κατά το σχεδιασμό, δοκιμή και υλοποίηση

Δεν υπάρχουν προβλήματα και η καινοτομία εφαρμόζεται με βάση τις προβλέψεις.

Εκτίμηση – περιγραφή για τις αναγκαίες συνθήκες επιτυχίας και βιωσιμότητας της καινοτομίας

Η καινοτομία παρουσιάζει πολλαπλασιαστικά οφέλη, διότι μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί από κάθε φορέα για τη συμμόρφωση με την υποχρέωση καθιέρωσης εσωτερικών διαύλων αναφοράς στον δημόσιο τομέα (ν.4990/2022). Η πρόταση είναι βιώσιμη διότι βασίζεται στο ελεύθερο λογισμικό ανοικτού κώδικα Globaleaks, το οποίο μπορεί να εγκατασταθεί και να παραμετροποιηθεί, στις υποδομές κάθε φορέα.

Εμπειρίες, σκέψεις, διαπιστώσεις

Στο πλαίσιο του 5ου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για το OGP, η ΕΑΔ έχει υποβάλει τη δέσμευση: «Δίαυλος Υποβολής Αναφορών (Whistleblowing Platform) σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937». Οι εργαζόμενοι μπορούν να αναφέρουν παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου ανώνυμα και χωρίς φόβο για αντίποινα. Η συγκεκριμένη δέσμευση της ΕΑΔ στο OGP έχει υλοποιηθεί.

Τίτλος Φορέα: Εθνική Αρχή Διαφάνειας

Επίπεδο διακυβέρνησης: Εθνικό

Τομέας πολιτικής: Δημόσια Διακυβέρνηση, Δικαιοσύνη, Εργασία

Πεδίο καινοτομίας: Αξιοποίηση ψηφιακών συστημάτων για την ενίσχυση της διαφάνειας, της ακεραιότητας και της λογοδοσίας

Έτος σχεδιασμού καινοτομίας: 2023

Τύπος Καινοτομίας: Σχεδιασμός και παροχή υπηρεσιών

Στάδιο Καινοτομίας: Διάδοση

Ωφελούμενοι: Γενικός Πληθυσμός (όλες οι κατηγορίες εργαζομένων του επιπέδου εφαρμογής της καινοτομίας), Δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι, Δημόσιες οργανώσεις, Επιχειρήσεις

Αποτελέσματα (αρ. ωφελ.): 5.000.000 εργαζόμενοι στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα

Πηγές χρηματοδότησης: Ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά ταμεία

 

URL: https://intwhistle.aead.gr  και https://extwhistle.aead.gr

Πόσο χρήσιμη βρίσκεις αυτήν την καινοτομία;

Πάτησε για να βαθμολογήσεις!

Μέση Βαθμολογία 5 / 5. Αριθμός ψήφων: 9

Καμία αξιολόγηση μέχρι στιγμής! Αξιολόγησε αυτήν την καινοτομία.

Πες μας τη γνώση σου για τη συγκεκριμένη καλή πρακτική!

Βοήθησέ μας να βελτιώσουμε αυτήν την δημοσίευση!

Εγγραφείτε στο newsletter
Σε περίπτωση δημοσίου υπαλλήλου, συμπλήρωσε το υπηρεσιακό σου email.